AUTEUR

Piet Dircke
Global Leader Resilience en Water Management
Global Leader Resilience en Water Management

De afgelopen week werd West-Europa geteisterd door recordregens, resulterende in ongekende overstromingen met catastrofale schade in België, Duitsland en Nederland. Wetenschappers kunnen niet met zekerheid bevestigen dat de overstromingen zijn veroorzaakt door klimaatverandering, maar we onderkennen dat de klimaatcrisis de kans op dergelijke gebeurtenissen heeft vergroot en de extreme weersomstandigheden heeft verergerd.

Er viel in een paar uur meer regen dan normaal in de hele maand juli. Rivieren traden buiten hun oevers en de waterkeringen bezweken. Hele gebieden werden overstroomd, wat leidde tot massale evacuaties, schade aan kritieke infrastructuur, verstoringen van de dienstverlening en helaas ook vele doden. Zelfs de regering van Nederland, dat wereldwijd bekendstaat om zijn knowhow op het gebied van waterwerken, zag zich genoodzaakt de noodtoestand uit te roepen in de provincie Limburg.

Wij spraken met Piet Dircke, onze expert op het gebied van veerkracht en waterbeheer, om meer te weten te komen over de gebeurtenissen en hoe we ons in de toekomst beter kunnen voorbereiden en reageren op een dergelijke catastrofe. Piet heeft meer dan 35 jaar ervaring in waterbeheer en aan belangrijke projecten gewerkt voor de bestrijding van overstromingen in de hele wereld.

Piet, hoe zijn zulke grote overstromingen mogelijk in Nederland, als je bedenkt hoeveel tijd, geld en aandacht er is besteed voor het aanleggen van infrastructuur om deze te voorkomen?

De neerslag die Europa vorige week te verwerken kreeg, was werkelijk uitzonderlijk. Sinds het begin van de metingen is er slechts twee keer eerder een vergelijkbare hoeveelheid neerslag voorgekomen en beide keren was dat in de winter, niet in de zomer. Hoewel de intensiteit en omvang van de overstromingen vorige week enorm en onverwacht waren, hebben de beschermingsmaatregelen tegen overstromingen in Nederland in het algemeen goed gewerkt, vooral langs de grote rivieren. Met de Maaswerken langs de Maas en het programma Ruimte voor de Rivier langs de andere grote Nederlandse rivieren konden de waterstanden worden beheerst en bleef de schade beperkt. Er is ontegenzeggelijk veel schade aangericht, maar relatief gezien waren de Nederlanders goed beschermd en voorbereid. Zoals het er nu naar uitziet, zijn er hier in Nederland geen mensen overleden.

Als die beschermingsmaatregelen tegen overstromingen in Nederland grotendeels effectief waren, waarom was de situatie in het zuiden van het land dan zo ernstig?

Door de zware regenval in Limburg en de Ardennen liepen de zuidelijke zijrivieren van de Maas, zoals de Roer, de Geul en de Gulp, snel vol en dit leidde tot ernstige overstromingen in steden en dorpen langs deze rivieren, zoals Roermond, Valkenburg en Slenaken. Deze zijrivieren maken geen deel uit van het Nederlandse nationale programma tegen overstromingen, en hebben daarom lagere beschermingsniveaus dan langs de Maas.

Daarnaast hadden deze gemeenten, net als andere steden en dorpen langs de Maas, te kampen met verstoringen van vitale openbare infrastructuur, zoals elektriciteit en openbaar vervoer. Openbare voorzieningen, zoals ziekenhuizen en verpleeghuizen, zijn ook niet altijd op de juiste plaats gepland, zodat sommige niet goed beschermd waren en niet veerkrachtig genoeg om het water te weerstaan.

Piet, je woont in Limburg, een van de regio's die getroffen zijn door overstromingen. Jouw eigen huis was ook overstroomd. Kun je iets vertellen over wat je hebt meegemaakt?

In mijn eigen huis in Maastricht kwam het water uit de overbelaste gecombineerde riolering binnen via het toilet, waardoor onze grote slaapkamer onder water liep. We moesten het tapijt weghalen en wachten nog steeds tot alles droog is. Gelukkig kon onze familie in de buurt ons komen helpen, zodat ik me op mijn werk kon concentreren. Sterke steun vanuit de gemeenschap is een belangrijke factor om mensen te helpen snel te herstellen van dit soort gebeurtenissen. Steden zijn slechts zo veerkrachtig als hun inwoners, dus hechte gemeenschappen, waarin mensen op elkaar letten en elkaar steunen bij gebeurtenissen als deze, zijn van fundamenteel belang voor veerkracht.

Sommige wetenschappers zeggen dat deze ramp een duidelijk teken is van de aanstaande klimaatcrisis en dat het tijd is om ons hierop voor te bereiden met drastische maatregelen. Wordt het niet tijd dat u en de andere mensen in uw woonplaats deze gebieden verlaten, omdat dit soort gebeurtenissen zich steeds vaker zullen voordoen?

Gedurende mijn hele leven en carrière heb ik tekenen gezien dat het klimaat aan het veranderen is. En het is waar dat veel van de proactieve voorbereidingen die moeten worden getroffen om deze uitdaging aan te gaan, ontoereikend zijn gebleken. Mensen hebben vaak de neiging het gevaar pas op te merken, en actie te ondernemen, als het al voor onze deur staat. Maar ik denk niet dat dit het moment is om op te geven en ons terug te trekken, of om onze kop in het zand te steken. Veel van onze steden, en dus ook onze bestaansmiddelen, geschiedenis en cultuur, liggen in de frontlinie van de klimaatcrisis. En de tijd voor actie is nu aangebroken. We moeten onze standaardreacties en afwachtende houding veranderen in een anticiperende aanpak en ons voorbereiden op de dingen waarvan we weten dat ze zullen gebeuren, maar ook op het onbekende. Laten we deze uitdaging aangaan, innovatie bevorderen en de gevolgen van de klimaatverandering radicaal anders aanpakken. Deze uitdaging kan samenwerking en nieuwe relaties stimuleren. Het is een kans om opnieuw na te denken over en te investeren in de veerkracht van onze samenlevingen en gemeenschappen.

Welke lessen trekt u uit deze ramp, hoe zal uw werk in de toekomst hierdoor worden beïnvloed en wat kunnen bedrijven als Arcadis doen om een dergelijke situatie in de toekomst te helpen voorkomen?

Gezien de toekomstige effecten en onzekerheden van klimaatverandering moeten wij onze systemen tegen overstromingen nog meer versterken en meer ruimte voor water creëren. Tegelijkertijd moeten we onze meest kritieke en vitale infrastructuur robuuster maken om te voorkomen dat toegang en evacuaties en de herstelinspanningen worden belemmerd door stroomstoringen, vervoersblokkades en andere verstoringen. Ten slotte constateerde ik dat er tijdens deze overstromingen veel moeite moest worden gedaan om kwetsbare mensen te redden in openbare instellingen zoals ziekenhuizen en verpleeghuizen.

Veel patiënten moesten worden geëvacueerd uit het ziekenhuis in Venlo en het ziekenhuis in Maastricht was enige tijd onbereikbaar. We kunnen er veel bij winnen als de openbare gebouwen waar deze mensen vastzaten, voortaan een grotere veerkracht hebben. De herstelwerkzaamheden kunnen dan aanzienlijk worden versneld.

De belangrijkste les is dat veerkracht loont. Veerkracht betekent dat steden leefbaar blijven en dat die leefbaarheid verbetert, ook als ze worden getroffen door onverwachtse gebeurtenissen en verstoringen. Als we investeren in veerkrachtige gebouwen en kritieke infrastructuur, kunnen deze blijven functioneren en vitale diensten blijven verlenen aan het publiek, zelfs in moeilijke tijden. Het herstel kan efficiënter worden aangepakt en mensen kunnen sneller en met minder spanningen hun leven weer oppakken. Rampen kunnen niet altijd worden voorkomen, maar steden en gemeenschappen die investeren in veerkracht, zullen beter in staat zijn dit soort gebeurtenissen het hoofd te bieden en er weer bovenop te komen.

Voor ons bij Arcadis is het belangrijk is dat we onze diepgaande kennis en knowhow rond veerkracht blijven benutten, want de wereld heeft deze nu meer dan ooit nodig. We moeten onze kritieke infrastructuur op collectief niveau veel beter beschermen, en Arcadis kan daarbij helpen. Kijk bijvoorbeeld maar naar het geweldige werk dat we in New York City doen. Na de orkaan Sandy hebben we ziekenhuizen beschermd tegen overstromingen veroorzaakt door stormvloeden en hebben we de veerkracht van de kust in Lower Manhattan vergroot. Deze technieken moeten in steden over de hele wereld worden toegepast om mensen te beschermen tegen extreme weersomstandigheden in de toekomst.

AUTEUR

Piet Dircke
Global Leader Resilience en Water Management
Global Leader Resilience en Water Management